Home Page   صفحه اصلي شبكه Print -  چاپ صفحه Save As - ذخيره صفحه ارسال به دوستان
 

درسهاي آموزش صوت و لحن قرآن كريم ( تئوري )

درس دوم

گامهاي صوتي و سبكهاي مختلف قرائت از نظر صوت

هر صدايي سه گام يا سه مرحله مختلف دارد كه عبارتست از: پائين صدا، توسط صدا، اوج صدا كه به پائين ترين نقطه صوتي كف صدا و به بالاترين نقطه آن سقف صدا گويند. قاري قرآن هرگز نبايد از اين دو نقطه خارج بشود. لازم به ذكر است كه در هر سه گام صوتي پرده هاي صوتي متعددي موجود است كه خود آنها شامل «نيم پرده ها» و «ربع پرده ها» مي باشد، البته شناخت آنها براي قاريان قرآن ضرورتي ندارد، اگرچه دانستنش فضلي است.

در رابطه با استفاده از اين گامها در قرائت قرآن، دو سبك وجود دارد:

قرائت بر مبناي گام توسط:

در اين سبك قاري قرآن در تلاوت خويش اگرچه با گام پائين و هم با گام اوج مي خواند اما بازگشت صوتي او به گام توسط است.

قرائت بر مبناي گام اوج :

يعني، برقرار كردن حالتي دور مانند بين گام پائين و گام اوج. طبعاً استفاده از گام توسط فقط در اوائل قرائت وجود دارد. در فاصله رسيدن از گام پايين به مبناي قرائت كه گام اوج است، مختصري در گام توسط مكث مي شود.

سبك اول به دو دليل برتري دارد:

1-  با دقت در روايت شريفه اي از امام باقر و همچنين آيه شريفه اي از قرآن كريم، چنين استفاده مي شود كه قرائت بر مبناي گام توسط صوتي برتري دارد و آن روايت چنين است:

فقال عليه السلام … اَقْرأ قِرأءَةً ما بَيْنَ الْقِراءَتَيْنِ

قرائتي را انجام بده كه ما بين دو قرائت (صداي اوج و پائين) باشد.

وَ لا تَجهَرْ بِصَلاتِك وَ لا تُخافِتْ بِها وَ ابْتَغِ بَيْنَ ذلِكَ سَبيلا

در نماز نه فرياد كن و نه آهسته بخوان و بين اين دو، راه مناسبي را انتخاب نما.

2-   اكثريت قراء مصري كه صاحب سبك هستند، مبناي صوتي قرائتشان بر گام توسط است.

 

تغيير صوتي

بديهي است كه جنس صدا را نمي توان تغيير داد؛ يعني صداي بم هرگز زير نخواهد شد، ولي   مي توان توانائيهاي صوتي را افزايش داد؛ مثلاً صدايي كه بم خوبي ندارد يا به هنگام استفاده از اين گام صوتي نامطلوب و مضطرب است، با تمرين زياد مي توان تا حد محدودي اين اضطراب را رفع نمود. همچنين صدايي كه اوج كمي دارد، مي توان آنرا تا حدودي با تمرين افزايش داد.

تأكيد بر روي محدوديت تغيير (رشد به اين علت است كه بم و اوج هر صدايي متناسب با همان صدا آفريده شده است و با آن سنخيت دارد. اگر اين تجانس و سنخيت حفظ نشود. قرائت مطلوبي حاصل نخواهد شد. گاهي اوقات اين عدم تجانس، در قرائت برخي از قاريان ممتاز قرآن ـ حتي قراء مصري ـ ديده شده است و مسلم است كه اين طريق قرائت با هدف قرائت كه تلطيف نفوس قاري و مستعمين است، در تضاد مي باشد. پس همانطور كه در بحث شناخت صوتي گذشت، قاري قرآن بايد صداي خويش را بشناسد و آنرا تحديد (كادربندي) نمايد و هرگز از كف و سقف صداي خويش خارج نگردد. چه بسيار قاريان ممتازي بوده اند كه صداي فوق العاده اي هم نداشتند ولي به اين روش عمل نموده موفق شده اند و چه بسا در اين هنر مقدس به استادي رسيده اند. پس هرگز نبايد صداي خود را با ديگران مقايسه كرد. مثلاً چون فلان قاري، اوج خوبي دارد، من هم بايد در حد آن بخوانم، هرچه مي خواهد، بشود!

اين چنين مقايسه ها و تقليدها سبب عدم رشد در قرائت مي شود. حال آنكه اگر به جاي مقايسه، به پيشرفت و رشد تواناييهاي خويش برسيم، به زودي موفق خواهيم شد و جزو قاريان ممتاز قرار خواهيم گرفت. ناگفته نماند كه اين مقايسه غلط در مسابقات قرائت، ناخودآگاه سنت قابل قبول شده است و داور صوت براي ارزشيابي ارتفاع صوتي قاريان، از روش مقايسه اي استفاده مي كند، در صورتي كه با توجه به مطالب ياد شده، بايد زير و بم هر صدا را با توجه به جنس صدا و بدون مقايسه با صداهاي ديگر ارزشيابي نمود و اين امري بديهي است، زيرا اوج صداي تنور با اوج صداي باس قابل مقايسه نيست و اين مقايسه سبب عدم ارزشيابي صحيح از قرائت قاريان مي گردد.

در پايان لازم به ذكر است كه برخي از قاريان قرآن كه سمت استادي نيز دارند، بدون توجه به اينكه صداي شخص از لحاظ ارتفاع چه توانايي را داراست، به او امر مي كنند كه با داد زدن بسيار، اوج صدايش را گسترش دهد. حاصل اين تربيت غلط، ضايع شدن اصل صداي شخص است. يعني اين داد زدن ها نه تنها باعث رشد صوتي او نمي شود بلكه صداي خداداديش را نيز تباه مي سازد.

خارج صوتي

عدم تناسب در تغيير گامها و پرده هاي صوتي را بدون تناسب «خارج صوتي» گويند و اين تغيير دو نوع است:

در حين قرائت؛ مثلاً در اثناي تلاوت، خروج از گام پائين به گام توسط يا از پرده «ر» به « فا» بدون تناسب.

در فواصل تلاوت؛ مثلاً پس از قطع كه در گام اوج بوده، شروع به گام پائين شود. يا قطع به پرده «لا» و شروع از پرده «دو» بدون هيچگونه تناسبي.

مسئله خارج صوتي به گونه اي است كه نفس آدمي اگر چه اهل اين هنر نباشد از آن بيزار است چون نفس، طالب كمال است و خارج صوتي، مصداق نقص است.

نكته اي كه در تعريف خارج صوتي بايد روي آن تأكيد كرد مسئله «عدم تناسب مي باشد. تغيير گامها و پرده هاي صوتي اگر بدون تناسب باشد همان خارج صوتي است كه از نقائص قرائت مي باشد. اگر تغيير گامها و پرده هاي صوتي با تناسب و با فكر و در جاي صحيحش باشد، از مزاياي قرائت بشمار مي رود و نشان دهنده مهارت قاري و پرورش انعطاف صوتي اوست. راه جلوگيري از خارج صوتي، ابتدا تمرين زياد است و دوم، دقت و اراده قوي.

 

 

مسؤليت مطالب مندرجه در اين صفحه بر عهده نويسنده مقاله مي باشد.